Zaman hissi nasıl geliştirilir?

Zaman hissi nedir?

Araştırmacılar buna süre algısı diyor: birkaç yüz milisaniyeden birkaç on saniyeye kadar bir aralıkta, bir şeyin ne kadar sürdüğünü tahmin etmek veya belirli uzunlukta bir süre üretmek. Sirkadiyen zamanlamadan (günün kabaca hangi saatinde olduğunu bilmek) ve milisaniyelik motor zamanlamadan (tek bir hareket içindeki koordinasyon) ayrı. Müzik cümleleri, konuşma cümleleri, kurgu kesmeleri ve esprinin sonundan önceki boşluk bu aralıkta.

Bunun için ayrı bir organın yok. Süreyi algılayan bir retina bulunmuyor. Bu his, süre boyunca yaşanan diğer şeyleri beynin nasıl işlediğinden oluşuyor. Bu yüzden dikkat, duygu ve etrafta ne kadar şey olduğu onu kolayca değiştiriyor; iki kişi aynı duraklamanın uzun olup olmadığı konusunda anlaşamayabiliyor.

Hakkında ne biliyoruz?

Hata, süre uzadıkça artar

En sağlam bulgu, çoğu algı gibi zamanlamanın da Weber yasasına uyması: tahminindeki değişkenlik, tahmin edilen süreyle orantılı büyür. Bir saniyelik süreyi yeniden ürettiğinde sonuçların yaklaşık onda bir saniye dağılıyorsa üç saniyede yaklaşık onda üç saniye dağılır. Oran, yani değişim katsayısı, bu aralıkta kabaca sabit kalır; ne kadar sabit olduğu konusunda çalışmalar farklı sonuçlar verse de. Pratik sonucu şu: hatayı saniyeyle değil hedefin yüzdesiyle değerlendir. Bir saniyede çeyrek saniye geç kalmak büyük hata; dört saniyede iyi sonuç.

İçsel saat ve biriktirici modeli

On yıllarca baskın kalan skaler beklenti kuramı, içsel bir saatin darbeler ürettiğini ve süre boyunca bir biriktiricinin bunları saydığını varsayar. Bu sayı, tahmin üretmek için önceki sürelerden bellekte saklanan sayılarla karşılaştırılır. Model oransal hatayı iyi açıklar. Buna itirazlar da var: bazı araştırmacılar bellek izlerinin zayıflamasına, bazıları sinir hücresi gruplarının dinamiklerine dayanan modelleri tercih ediyor. Ama bütün modeller gözlenen davranışta ortaklaşıyor: oransal hata, dikkate duyarlılık ve geri bildirimle gelişme.

Süreyi algılamakla üretmek farklı şeyler

İki aralığı karşılaştırmak — ikincisi daha mı uzundu? — algısal zamanlama. Az önce duyduğun süre kadar bir tuşu basılı tutmaksa motor zamanlama: sürenin eyleme çevrilmesi gerekiyor ve eylemin kendi gecikmeleri var. İkisini de sınayan çalışmalar, bunun aynı saati iki kez okumaktan ibaret olmadığını gösteriyor. İnsanların daha iyi bir zaman hissinden beklediği şeylerin çoğu — kesmeyi doğru ana koymak, vuruşu yerleştirmek, duraklamayı tutmak — motor türden. Bu yüzden çalışılması gereken de o.

Saymak neden bir kestirme?

Saymak hissin yerine bir yöntem koyar. Bir aralığın yaklaşık iki saniye olduğunu hissetmek yerine, öğrendiğin hızda "bir-ve-iki-ve" sayıp cevabı oradan çıkarırsın. İşe yarar; insanların yapmasının nedeni bu ve provada gayet makul. Ama süre hissini değil, sayma hızını çalıştırır. Sayamadığın anda da işe yaramaz: konuşurken, başka bir şey çalarken veya harekete geçeceğin anı gözlerken.

Hissin kendisini ölçen bir test saymayı işe yaramaz kılmalı. Sayılacak düzenli vuruşu olmayan kısa bir aralık, her seferinde değişen uzunluk ve en yakın tam saniye yerine gerçek süreyi önemseyen bir puanlama bunu sağlar. Percore'un Süre seansı tam bunun üzerine kurulu: aralık yaklaşık bir ila üç buçuk saniye arasında, önceden söylenmiyor ve uygulamanın açıklamasındaki gibi, sesli sayarak turu kaybetmemenin bir yolu yok.

Nasıl çalışabilirsin?

Aşağıdakilerin her biri hedef, yanıt, ölçülmüş sonuç ve kayıt veriyor; tekrarı alıştırmaya dönüştüren de bu. Birini seçip her gün aynı koşullarda kısa süre yap.

1. Süreleri saymadan yeniden üret. Bir aralığı dinle veya izle, sonra aynı uzunlukta basılı tut. Hatayı yüzde olarak gör ve yönünü izle: çoğu kişi sürekli kısa veya sürekli uzun tutar. Sistematik sapmayı düzeltmek, dağınık hatayı düzeltmekten daha kolay.
2. Metronom olmadan tempoyu sürdür. Metronomla başla, sesi kesilsin ve dokunmaya devam et. Sekiz veya on altı ölçüde ne kadar saptığını ölç. Bazı ölçülerde sessize geçen bir metronom bunu yapar; bir hızı verip aynısını isteyen Tempo alıştırması da.
3. Varış anını kestir. Bir engelin arkasında sabit hızla ilerleyen nesneyi izle ve yeniden görüneceği anda dokun. Bu, bir sonraki anı hissetmeyi — ne zaman olacak? — çalıştırır; sahnede veya kurguda en çok kullanılan beceri de bu.
4. Her seferinde tek koşulu değiştir. Sabah ve akşam, sessizlik ve gürültü, kahveden önce ve sonra. Zaman hissin durumuna göre değişir; bunu kendi sayılarında görmek öğrenmenin yarısı.

Percore burada ne yapıyor?

Percore'un ücretsiz günlük alıştırmasında Süre var: bir titreşim, pes bir sesle birlikte, önceden belirtilmeyen yaklaşık bir ila üç buçuk saniye boyunca sürüp duruyor. Sen de aynı uzunlukta hissettiğin süre kadar herhangi bir yere basılı tutuyorsun. Bırakınca yanıt gönderiliyor. Puan hedefe göre oransal hatadan hesaplanıyor; yani Weber yasasına uygun: hata, oluştuğu aralığa göre değerlendiriliyor. Aynı gün herkes aynı hedefleri alıyor ve sonuç dizin yalnızca kendi son haftalarınla karşılaştırılıyor.

Pro, günlük dörtlünün dışında alıştırma yapmak için üç zamanlama modülü daha ekliyor: Tempo (yalnızca süreyi değil hızı eşleştirme), Öngörü (bir anı gerçekleşmeden kestirme) ve Tepki (işaret belirir belirmez yanıt verme; tahminden çok hızla ilgili olan zamanlama becerisi). Hiçbiri ritim notasyonu öğretmiyor. Bunu hangi uygulamaların yaptığını ritim uygulamaları listesi anlatıyor.