Algısal öğrenme nedir? Duyuları çalıştırmanın arkasındaki araştırmalar

Tanım

Barbara Dosher ve Zhong-Lin Lu'nun derlemelerinde yer alan standart tanım, alıştırma veya antrenmana bağlı olarak algısal bir görevde performansın gelişmesidir. Bu cümlede üç sözcük önem taşır. Gelişme, kendini daha dikkatli hissetmek değil, daha ince ayrım, daha hızlı fark etme veya daha doğru yeniden oluşturma gibi ölçülebilir bir değişimdir. Algısal, değişimin bir stratejide veya bilgide değil, uyaranın nasıl algılandığında ve değerlendirildiğinde olduğunu söyler. Alıştırma, sonucu olan tekrar demektir. Yargı ve yanıt olmadan yalnızca maruz kalmak çok daha az gelişme sağlar.

Modern alan, Eleanor Gibson'ın 1969'daki kitabıyla başlar. Gibson, yalnızca çocukların değil yetişkinlerin de çalışmayla ince görsel ayrımlarda geliştiğine dair kanıtları bir araya getirdi. Çerçevesi hâlâ geçerli: Öğrenme, uyaranda başından beri bulunan ama daha önce gözden kaçan bilgiyi keşfetmektir. Deneyimli göz yeni bir şey görmez. Aynı girdinin farklı yanlarına ağırlık verir.

Hangi alanlarda ölçüldü?

• Görme. Yönelim ve doku ayrımı, hareket yönü, kontrastı fark etme, renk tonu ayrımı. Klasik laboratuvar görevi doku ayrımıdır: Birkaç seansla gelişir ve kazanım aylar sonra da sürer.
• İşitme. Ses perdesi ve frekans ayrımı, aralık tanıma, gürültü içinde konuşmayı anlama. Eğitimli dinleyiciler, eğitimsizlerin aynı duyduğu frekansları ayırt edebilir.
• Dokunma. Braille okurlarında ve laboratuvar katılımcılarında, parmak ucuyla iki nokta ayrımı ve doku değerlendirmesi.
• Koku ve tat. Parfümörler ve someliyeler, yeni başlayanlardan ölçülebilir derecede ince ayrım yapar. Yeni başlayanlar da yapılandırılmış kör alıştırmayla gelişir.
• Uzman görüsü. Radyologlar, civciv cinsiyeti belirleyen uzmanlar, parmak izi inceleyicileri: Eğitimli gözün tam da çalıştığı görevde eğitimsiz gözü açık farkla geçtiği alanlar.

Temel bulgu: Gelişme özgüldür

Alanı tanımlayan sonuç, sınırlarını da belirler. Algı antrenmanındaki kazanımlar çalışılan şeye yakın kalma eğilimindedir. Görüş alanının bir noktasında yönelim ayrımı çalışırsan başka bir noktada veya başka bir yönelimde gelişme azalır ya da görülmez. Bir frekans çalışıldığında başka frekanstaki gelişme daha azdır. Buna özgüllük denir. Başlangıçta, antrenmanın erken duyusal korteksin kendisini değiştirdiğinin kanıtı olarak yorumlandı.

Sonraki çalışmalar bu tabloyu yararlı biçimde karmaşıklaştırdı. Yönelim ayrımı üzerine 2011 tarihli bir çalışma, özgüllüğün kapsamlı antrenmandan sonra oluştuğunu; öğrenmenin ilk aşamalarının ise yeni bir konuma, hatta ters yönelime önemli ölçüde aktarıldığını buldu. Başka çalışmalar, başlangıçtaki antrenmanın hassasiyetinden büyük ölçüde bağımsız olarak, aktarım görevi düşük hassasiyetliyse aktarım, yüksek hassasiyetliyse özgüllük görüldüğünü buldu. Güncel görüş, öğrenilenin bir bölümünün erken korteksten daha üst düzeyde, duyusal kanıtların nasıl yorumlandığının yeniden ağırlıklandırılması olduğu yönünde. Aktarım ve özgüllük arasındaki denge, ne kadar uzun ve ne kadar hassas çalıştığına bağlı.

Geri bildirim, çeşitlilik ve uyku

Bir alıştırma tasarlayan veya seçen herkes için üç bulgu daha önemli.

1. Geri bildirim öğrenmeyi hızlandırır. Her denemede yanılıp yanılmadığını ve ne kadar yanıldığını öğrenmek, yanıt almadan çalışmaktan daha hızlı ve güvenilir kazanımlar sağlar. Özellikle kolay denemelerde geri bildirimsiz öğrenme de olur; ancak daha yavaş ve daha az güvenilirdir. Yaklaştın diyen bir alıştırma, on bir derece fazla sıcağa kaydın diyenden daha az bilgi verir.
2. Farklı hedefler daha iyi genellenir. Sabit tek bir uyaranı çalışmak, bu alanın ölçütlerine göre bile dar bir kazanım sağlar. Her seansta farklı renk, ses perdesi veya aralık gibi çeşitli hedeflerle çalışmak, o aralık boyunca korunan kazanımlar üretir. Çeşitlilik bir süs değil, öğrenmeyi yararlı kılan şeyin bir parçasıdır.
3. Uyku kazanımı pekiştirir. Avi Karni ve Dov Sagi'nin doku ayrımı çalışmalarında performans, uyanık dinlenmeyle geçen saatlerde gelişmedi; bir gece uykusundan sonra gelişti. Sonraki çalışmalar kazanımı belirli uyku evrelerine bağladı ve uzun bir gündüz uykusunun da işin bir bölümünü yapabildiğini buldu. Pratik çıkarım mütevazı: Çalış, uyu, sonra ölç. Bir seansı yalnızca o seansa bakarak değerlendirme.

Dürüst sınırlar

Algısal öğrenme genel olarak daha iyi bir beyne dönüşmez. Bir algısal veya bilişsel görevi çalışmanın ilgisiz yetenekleri geliştirip geliştirmediğini sınayan literatür, en iyi ihtimalle zayıftır. Beyin antrenmanı ürünlerinin en titiz incelemesi; çalışılan görevlerde gelişme, yakın görevlerde daha az gelişme ve gündelik bilişte ikna edici gelişme olmadığını buldu. Algı antrenmanı ve beyin antrenmanı bu kanıtları ele alıyor. Algısal öğrenme, pazarlamada sunulduğundan da yavaş. Laboratuvar kazanımları genellikle yüzlerce denemeden oluşan birkaç seansta belirir. İki dakikalık günlük alıştırma ise eğilimi gösterebilen bir ölçümdür, laboratuvar programı değil.

Son olarak, bu klinik bir yöntem değildir. Renk görme bozukluğu veya işitme kaybı olan biri, aldığı bilgiyi daha hassas kullanmayı yine öğrenebilir. Ancak hiçbir alıştırma, duyunun iletmediği bilgiyi sağlayamaz. Böyle bir kişiye nedenini söylemeden düşük puan veren antrenman uygulaması yanlış şeyi ölçüyordur.

Günlük alıştırma için anlamı

Bulgular birlikte ele alındığında, yalnızca öğrenme hissi değil gerçekten algısal öğrenme sağlayan bir alıştırma için kısa bir tarif ortaya çıkıyor.

• Önemsediğin yargıyı, önemsediğin hassasiyette ölç. Özgüllük, onun yerine başka bir ölçütün yetmeyeceği anlamına gelir.
• Yanıt vermeden önce hedefi gizle. Hafızadan yeniden oluşturmak algısal bir yargıdır; bakarak eşlemek hareketle ilgilidir.
• Her seferinde sayısal sonuç al. Derece, sent, yüzde gibi anlamlandırabileceğin birimler kullan.
• Her seansta hedefi değiştir. Kazanımın farklı koşullarda korunmasını sağlayan şey çeşitliliktir.
• Günü değil, ölçüm dizisini değerlendir. Pekişme seanslar arasında olur. Bir haftalık ölçümler, tek ölçümün söyleyemediği bir şey söyler.
• Zor bir haftada bile sürdürebileceğin kadar kısa tut. Yapılmayan alıştırmanın faydası olmaz.