Kısaca
- Her duyu aynı yöntemle çalıştırılır: gizlenen bir hedef, akılda kalanı yeniden oluşturma, ölçülmüş bir karşılaştırma ve zaman içinde biriken kayıtlar.
- Hiç uygulama kullanmadan da yapabilirsin: bir renk tonunu tahmin edip renk seçiciyle kontrol et, bir notayı mırıldanıp akort cihazıyla karşılaştır, kronometreyle beş saniyeyi tahmin et, bir mesafeyi göz kararı belirleyip ölç.
- Her gün kısa süre çalışmak, ara sıra uzun süre çalışmaktan daha etkilidir. Günün aynı saatinde, aynı koşullarda yap.
- Tek bir günü değil, bir hafta sonra eğilimi değerlendir. Tek seans çok şey anlatmaz. Bir duyuyu bir süre ölçmemek, o duyunun gerilediğini göstermez; güncel durumunu daha az bilirsin.
- Yaygın hatalar: süre alıştırmasında saymak, hedef hâlâ görünürken eşleştirmek, kötü bir günün sonucundan hüküm çıkarmak ve seanslar arasında cihazı ya da ses seviyesini değiştirmek.
Her alıştırmada olması gereken dört şey
Hangi duyu söz konusu olursa olsun, algısal öğrenme araştırmaları aynı yapıya işaret ediyor. Bir parçası eksikse yaptığın şey bir oyun, test ya da alışkanlık olabilir; ama duyusal değerlendirmelerini keskinleştirmez.
- Yanıt verirken göremediğin bir hedef. Önce gösterilir ya da dinletilir, sonra kaybolur. Akılda kalanı yeniden oluşturmak algısal bir değerlendirmedir; bakarak eşleştirmek ise el-göz koordinasyonu işidir.
- Şıklardan seçmek yerine kendin oluşturmak. Rengi yeniden oluştur, notayı mırıldan, basılı tut, şekli yerleştir. Kendin oluşturduğunda hangi yönde yanıldığını görürsün. Dört şıktan birini seçtiğinde ise yalnızca şansının yaver gidip gitmediğini öğrenirsin.
- Birimi olan, ölçülmüş bir karşılaştırma. Renk tonunda derece, ses perdesinde sent, sürede yüzde, mesafede santimetre. ‘Yaklaştın’ demek geri bildirim değildir.
- Kayıt. Tek bir sayı çok şey anlatmaz. Bir duyunun sabit mi kaldığını, keskinleştiğini mi, yoksa kaydığını mı ancak her gün aynı testten aldığın sonuçların oluşturduğu seri gösterir.
Görme: renk
Uygulamasız. Renk tonu, doygunluk ve parlaklık değerlerini gösteren herhangi bir renk seçici aç. Telefonundaki not ya da çizim uygulamasınınki de olur. Renkli bir nesneye üç saniye bak, sonra başka yöne dön. Renk tonunu 0–360 arasında bir sayı olarak tahmin et: kırmızı 0, yeşil 120, mavi 240. Doygunluk ve parlaklığı da yüzde olarak yaz. Sonra renk seçiciyi nesneye tutup gerçek değerleri oku. Renk tonu hatanı derece olarak kaydet. Çoğu kişinin ilk şaşırdığı şey, hatanın genellikle renk tonunda olmamasıdır. Asıl fark, pek düşünmedikleri doygunluk ya da parlaklıktadır. Renk tonu, doygunluk ve parlaklık bunun nedenini açıklıyor.
Dikkat etmen gerekenler. Ekran parlaklığı ve ortam ışığı gördüğünü değiştirir. Aynı odada, aynı saatte, aynı ekran parlaklığında çalış. Renk algını nasıl geliştirebilirsin? konuyu daha ayrıntılı ele alıyor.
İşitme: ses perdesi
Uygulamasız. Herhangi bir enstrümandan ya da akort uygulamasından bir notayı bir saniye dinle. On saniye sessizce bekle. Notayı mırıldan ve akort cihazıyla kontrol et. Kaç sent yanıldığını kaydet. Sent, yarım sesin yüzde biridir ve akort cihazı bunu gösterir. Sonra otuz saniye bekleyerek aynısını yap. İki sayı arasındaki fark, ses perdesinin belleğinde zamanla ne kadar kaybolduğunu gösterir. Çalıştırdığın şey budur.
Dikkat etmen gerekenler. Mırıldanmak, algısal beceriye bir de motor beceri ekler: sesini kullanmayı. Mümkünse aynı perdeyi bir kaydırıcıyla ya da ton üreteciyle bularak dene. Böylece ölçüm yalnızca kulağını değerlendirir. Ses perdesi tanımayı nasıl geliştirebilirsin? göreli perdeyi, perde belleğini ve piyasadaki uygulamaların gerçekte neyi çalıştırdığını açıklıyor.
Zamanlama: süre
Uygulamasız. Bir kronometre başlat, başka yöne bak ve beş saniye geçtiğini hissettiğinde durdur. Hatanı beş saniyenin yüzdesi olarak kaydet. Sonra üç saniye, ardından sekiz saniye dene. Hatalar orantılı olmayacaktır: çoğu kişi kısa aralıklarda daha isabetli, uzun aralıklarda daha değişkendir. Ortaya çıkan bu örüntü, ölçümün bulgusudur.
Dikkat etmen gerekenler. Sayma. Saymak, algısal bir görevi aritmetik bir göreve dönüştürür. Sayarak süre duygundan daha doğru sonuç alırsın; ama amaç bu değildir. Saydığını fark edersen bunun yerine mırıldan. Dikkatinin aynı bölümünü meşgul eder ama süre tutmaz. Zaman algını nasıl geliştirebilirsin? saymanın neden işe yaradığını ve neden burada yardımcı olmadığını araştırmalarla açıklıyor.
Uzamsal algı: mesafe ve konum
Uygulamasız. Masadaki iki nesneye üç saniye bak ve aralarındaki mesafeyi santimetre olarak tahmin et. Sonra ölç. Hatanı yüzde olarak kaydet. Ardından bir açı dene: masadaki bir kaleme bak, başka yöne dön, kalemin açısını kâğıda çiz ve bir iletki ya da telefonun su terazisiyle kontrol et. Hatanı derece olarak kaydet.
Dikkat etmen gerekenler. Akılda kalan konumu değerlendirmek, çoğu kişinin hiç denemediği ve hatasıyla en çok şaşırdığı beceridir. Konum hataları genellikle dönüş ve boyut hatalarından büyüktür. Bu yüzden puanlanan bir uzamsal alıştırmada konum en yüksek ağırlığı taşır. Uzamsal algını nasıl geliştirebilirsin? daha fazlasını anlatıyor.
Her gün, kısa süreyle, aynı koşullarda
Her birinin bir nedeni olan üç zamanlama kuralı.
- Haftada bir yerine her gün. Algısal alıştırmanın kazanımları seanslar arasında yerleşir. İyileşmenin önemli bir kısmı alıştırmadan sonraki gece uykusunda ortaya çıkar. Her gün iki dakika çalışmak, bir hafta sonra değerlendirebileceğin bir ölçüm serisi üretir. Pazar günleri bir saat çalışmak bunu sağlamaz.
- Kötü bir haftada bile yapılabilecek kadar kısa. Sürekli atlanan bir alıştırma alışkanlığa dönüşmez. İki dakika seçmemizin nedeni, en zor güne bile sığmasıdır.
- Aynı saat, aynı koşullar. Duyuların gün içinde değişir: renk değerlendirmesi ışıktan, ses perdesi yorgunluktan, zamanlama kafeinden etkilenir. Aynı saatte, aynı koşullarda ölçüm yapmak bu değişkenleri seriden uzak tutar. Geriye çalıştırdığın beceri kalır.
Bir hafta sonra ölçüm serini nasıl değerlendirmelisin?
Tek bir günü değil, eğilimi değerlendir. Tek seansın sonucu, beceriyle ilgisi olmayan nedenlerle değişebilir: kötü uyku, gürültülü bir oda. Seansları tek tek yorumlamak iki yönde de yanlış sonuca götürür. Son beş ya da yedi seansın ortalamasını, ondan önceki beş ya da yedi seansla karşılaştır. Değiştiyse, bir şey değişmiştir.
Belirsizlikle gerilemeyi birbirinden ayır. İki haftadır ölçmediğin bir duyu kötüleşmiş sayılmaz; yalnızca güncel durumunu artık bilmiyorsundur. Araya zaman girdiğinde eski ölçüme duyulan güven azalmalıdır, ölçümün kendisi değil. Bir haftalık arayı kayıp olarak görmek, alıştırmayı bir suçluluk kaynağına dönüştürür ve sonunda bırakmana neden olur.
İki yönde de şaşırmayı bekle. Çoğu kişi güvendiği bir duyunun düşündüğünden fazla kaydığını, hiç düşünmediği bir duyunun ise düşündüğünden daha sabit olduğunu görür. Öğrendiğin şey budur. Değişken olanı çalıştırarak bu bilgiyi kullan.
Emeği boşa harcayan hatalar
- Süre alıştırmasında saymak. Zaman algını değil, sayma becerini ölçer.
- Hedef görünürken eşleştirmek. Hedefin aklında ne kadar kaldığını değil, el becerini ölçer.
- Kendin oluşturmak yerine şıklardan seçmek. Hangi yönde yanıldığını gizler. Şanslı bir tahmin beceri gibi görünür.
- Tek bir günü değerlendirmek. Tek seans çok şey anlatmaz. Beş seans bir eğilim gösterir.
- Koşulları değiştirmek. Farklı ekran parlaklığı, ses seviyesi, oda ya da saat. Her biri, ölçüme senden bağımsız bir değişken ekler.
- Arayı kayıp saymak. İki hafta ara vermek yapabildiğini değil, güncel durumun hakkında bildiğini azaltır. Yeniden ölç ve öğren.
- Başka alanlara aktarım beklemek. Renk tonu çalışmak ses perdesini keskinleştirmez; ikisi de genel belleğini geliştirmez. Algı antrenmanı ile beyin antrenmanı arasındaki fark, neden yalnızca dar kapsamlı bir iddianın dürüst olduğunu açıklıyor.
Dördü birden iki dakikada
Yukarıdaki uygulamasız yöntemler işe yarar. Her duyuda nasıl yanılabildiğini görmek için bir kez denemeye değer. Ama çoğu kişinin bir hafta içinde bırakacağı kadar da uğraştırır: dört araç, dört kayıt defteri, dört farklı birim. Percore aynı dört alıştırmayı dört parçalı yapıda sunar: kaybolan bir renk, ses perdesi, süre ve şekil; gerçek kontrollerle akılda kalanı yeniden oluşturma; birimi ve hesabı açık bir puan; kendi geçmişinle karşılaştırılan kayıtlar. Hepsi yaklaşık iki dakika sürer ve aynı gün herkes aynı hedefleri alır. Günlük alıştırma ücretsizdir. İster uygulamayı ister bir defteri kullan, yöntem bu sayfada anlatılan yöntemdir.
Yarın sabah tek bir renkle başla.
App Store’dan indirSık sorulan sorular
Duyularını gerçekten geliştirebilir misin?
Evet, burada önemli olan dar anlamıyla: kesin geri bildirimle çalıştırılan duyusal değerlendirme daha isabetli olur ve kazanım kalıcıdır. Buna algısal öğrenme denir; görme, işitme, dokunma, koku ve tat alanlarında belgelenmiştir. Belleğe, zekâya ya da başka bir duyuya aktarım ise gerçekleşmez.
Değişimi görmek ne kadar sürer?
Tek seansın sonucu değerlendirme yapmak için fazla değişkendir. Eğilime bak. Her gün kısa bir alıştırmayla, bir ya da iki haftalık ölçümler genellikle bir duyunun sabit mi kaldığını, keskinleştiğini mi, yoksa kaydığını mı görmeye yeter.
Duyularımı çalıştırmak için uygulama şart mı?
Hayır. Bir renk seçici, akort cihazı, kronometre ve mezura dört duyuyu da kapsar; bu sayfa nasıl yapılacağını anlatır. Uygulama, dört parçalı yapıyı — gizli hedef, yeniden oluşturma, ölçülmüş karşılaştırma, kayıt — kayıt tutma zahmeti olmadan iki dakikada tamamlamanı sağlar.
Hangi duyuyla başlamalıyım?
İşinin dayandığı ya da en çok güvendiğin duyuyla. İkinci seçenek daha ilginçtir: ölçüldüğünde seni en çok şaşırtabilecek duyu, en çok güvendiğindir.
Birkaç gün atlarsam ne olur?
Bir şey kaybetmezsin. Yalnızca eski ölçümün kesinliği azalır. Nerede olduğunu görmek için yeniden ölç. Arayı telafi etmen gereken bir kayıp gibi görme.